Đã nghèo còn mắc cái eo

*

*

*
English
*
*
*
*

“Cái eo” là chiếc gì?

“Đã nghèo còn gặp/mắc cái eo” là thành ngữ được dùng khá phổ biến hiện nay, cả vào lời nói hàng ngày lẫn trên báo chí. Về “cái eo” vào câu này, bao gồm hai cách phân tích và lý giải như sau.

Bạn đang xem: Đã nghèo còn mắc cái eo

Trong tiếng Việt, bao gồm một tự eo cùng với nghĩa danh tự là “chỗ, vùng thắt nhỏ tuổi dần lại ở quãng giữa” (như eo biển, eo đất, vòng eo) với nghĩa tính tự là “thắt nhỏ dần lại làm việc quảng giữa” (như quả thai eo, lưng eo). Tự nghĩa tính từ bỏ này, eo phái sinh thêm một đường nét nghĩa “ở trong tình thế gặp nhiều nặng nề khăn, trắc trở, khó có lối thoát” (Từ điển giờ Việt, Hoàng Phê công ty biên, 1997, tr.349). Đây chính là “cái eo” trong câu thành ngữ trên.

Xem thêm: Xem Ngày Tốt Tháng 12 Năm 2016, Xem Lịch Âm Ngày 7 Tháng 12 Năm 2016

Tuy nhiên, lại có một cách lý giải khác nhận định rằng “cái eo” sinh hoạt đây tức là “tai họa, điều đen thui ro” với chữ eo trong thành ngữ này khởi nguồn từ chữ yêu thương (bộ đại) cùng với nghĩa “tai vạ” trong tiếng Hán.

Thật ra, eo trong cách giải thích thứ nhất cũng là một từ gốc Hán, khởi đầu từ chữ yêu (bộ nhục), nghĩa cội là “cái eo, chiếc lưng” (như tách yêu: bẻ gập lưng) cùng nghĩa mở rộng chỉ “phần sườn lưng chừng, địa điểm bị thắt lại của vật” (như hải yêu: eo biển; tô yêu: lưng núi; chén bát chiết yêu là bát gồm phần sườn lưng thắt nhỏ dại dần xuống đáy). Về âm, quan hệ -iêu ~ -eo, ngoài hai trường thích hợp yêu ~ eo như trên, ta còn chạm mặt trong: liêu (lạnh) ~ lẽo, miêu ~ mèo, phiêu (bèo ván) ~ bèo, phiếu (béo, mập) ~ béo…

Điều độc đáo là nhì chữ yêu cho ra hai chữ eo khác nhau nhưng trong câu thành ngữ trên, chúng lại sở hữu nét tương quan về nghĩa. “Đã nghèo còn gặp gỡ khó khăn” tuyệt “đã nghèo lại còn gặp gỡ tai vạ” đa số được. Tuy nhiên, công ty chúng tôi vẫn thiên về cách giải thích thứ nhất hơn. Vày eo cùng với nghĩa “tai vạ” như vào cách giải thích thứ hai hết sức ít khi được sử dụng trong giờ đồng hồ Việt.

Trong hồ hết ngày Covid-19 này, hẳn rất nhiều người rơi vào tình cảnh “đã nghèo còn gặp mặt cái eo”. Dẫu vậy, chúng ta cần phải nỗ lực vượt qua khó khăn, ra sức chống chống dịch bệnh để… “cái eo Covid” này nhanh chóng được đẩy lùi.